ADR LQ ve EQ Nedir? Muafiyetin Sınırları ve Sık Yapılan Hatalar
21 Kasım 2025
LQ ve EQ Ne İşe Yarar?
ADR, tehlikeli maddeyi taşınan miktara ve ambalaj biçimine göre kademelendirir. Bir kimyasalın 1.000 litrelik IBC içinde taşınmasıyla 100 mililitrelik şişeler hâlinde bir kolide taşınması aynı risk değildir; ADR bu farkı iki ayrı muafiyet rejimiyle karşılar.
Sınırlı miktar (Limited Quantity, LQ) ADR'nin 3.4 numaralı bölümünde, istisnai miktar (Excepted Quantity, EQ) 3.5 numaralı bölümünde düzenlenir. İkisi de riski ortadan kaldırdıkları için değil, riskin ambalaj düzeyinde yönetilebilir hâle geldiği durumda taşıma yükünü orantılı kıldıkları için vardır. Muafiyetin kendisi bir izin belgesi değildir; doğrudan ADR hükümlerinden doğar ve koşulları sağlandığı sürece geçerlidir.
LQ ile EQ Aynı Şey Değil
Sahada en çok karıştırılan iki kavram bunlar. Aralarındaki fark, hangi hükümlerin devre dışı kaldığında değil, hangi miktar mantığına dayandıklarında:
| Sınırlı miktar (LQ) | İstisnai miktar (EQ) | |
|---|---|---|
| ADR dayanağı | Bölüm 3.4 | Bölüm 3.5 |
| Mantığı | İç ambalaj başına miktar sınırı + koli toplamı | Hem iç hem dış ambalaj için çok daha düşük, ürün bazında kodlanmış sınırlar |
| Kapsam | Görece geniş; birçok sınıfta uygulanabilir | Dar; her UN numarası için ayrı kod ve sınır |
| İşaret | Kendine özgü LQ işareti | Kendine özgü EQ işareti — LQ işaretiyle aynı değildir |
| Tipik kullanım | Perakende ambalajlı kimyasal, boya, temizlik ürünü | Laboratuvar numunesi, küçük reaktif şişesi |
Her UN numarası için hangi rejimin uygulanabileceği ve sayısal sınırlar, ADR'nin tehlikeli mallar listesinde ürün bazında belirlenir. Yani soru “bizim ürün LQ'ya girer mi?” değil, “bu UN numarası için ADR ne diyor?” sorusudur ve cevap ürün değiştikçe değişir.
Türkiye'deki En Somut Sonucu: TMFB Eşiği
LQ ve EQ'nun mevzuat tarafındaki en doğrudan sonucu genellikle gözden kaçıyor. Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik'in 7. maddesinin ikinci fıkrasına göre, ADR Bölüm 3.3, 3.4 ve 3.5 kapsamındaki miktarlar Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi için aranan yıllık 20 tonluk eşiğin hesabına katılmaz.
Bunun pratik karşılığı şu: muafiyet kapsamındaki sevkiyatlarını ayrı takip etmeyen bir işletme, toplam tonajını olduğundan büyük görüp gereksiz bir belge kapsamına giriyor. Tersi de oluyor — muafiyet koşulları aslında sağlanmadığı hâlde miktarlar hesap dışı bırakılırsa, bu kez eksik kapsamlı bir belgeyle çalışılıyor. İki hatanın da kaynağı aynı: ambalaj kararının kayıt altına alınmamış olması.
Muafiyet Neyi Kaldırır, Neyi Kaldırmaz?
“LQ ile gönderiyoruz, ADR bizi ilgilendirmiyor” cümlesi bu alandaki en pahalı yanlış anlamadır. Muafiyet, ADR'nin bazı hükümlerini devre dışı bırakır; ADR'nin tamamını değil.
- Kalkmaz: ürünün doğru sınıflandırılması — UN numarası, sınıf ve ambalajlama grubu.
- Kalkmaz: ambalajın ADR'nin öngördüğü niteliklere uygun olması; muafiyet ambalajı serbest bırakmaz, kurallarını değiştirir.
- Kalkmaz: ambalaj üzerindeki kendine özgü işaretleme; işaret olmadan muafiyet uygulanmış sayılmaz.
- Kalkmaz: personelin ADR Bölüm 1.3 kapsamındaki farkındalık eğitimi ve kayıtları.
- Kalkmaz: kimyasal mevzuatından doğan yükümlülükler — güvenlik bilgi formu, GHS etiketi, depolama koşulları.
- Kalkabilir: taşıma evrakının bir kısmı, araç işaretlemesi, sürücü ADR belgesi gibi taşıma tarafındaki yükler — ancak bunlar ürün, miktar ve taşıma biçimine bağlıdır, peşinen varsayılamaz.
GHS Etiketi ile ADR İşareti Aynı Şey Değil
Bidonun üzerindeki turuncu-beyaz baklava dilimli semboller ile kolinin üzerindeki ADR işareti iki ayrı sistemden gelir ve biri diğerinin yerine geçmez. Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA), 2. maddesinin üçüncü fıkrasında tehlikeli malların karayolu dâhil taşınmasını kendi kapsamı dışında bırakır. Yani ürün etiketi SEA'nın, taşıma işareti ADR'nin konusudur.
Denetimde sık görülen tablo şu: ambalajda GHS etiketi var, ADR işareti yok — ya da tersi. İkisi birden gerekiyorsa ikisi de olmalı; birinin varlığı diğerini karşılamıyor.
İşaret Ölçüleri İçin Neden Burada Rakam Vermiyoruz?
İnternette dolaşan LQ ve EQ işaret ölçülerinin büyük kısmı kaynaksız, bir kısmı da eski ADR sürümlerinden kalma. ADR iki yılda bir güncelleniyor ve işaretleme hükümleri bu güncellemelerden etkilenebiliyor. Bu yüzden ölçüleri buraya yazmak yerine, ölçüyü nereden okuyacağınızı yazıyoruz.
İşaretlerin biçimi ve boyutları ADR'nin 3.4.7 (sınırlı miktar içeren ambalajların işaretlenmesi) ve Bölüm 3.5 hükümlerinde yer alıyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, ADR'nin yürürlükteki Türkçe metnini kendi sitesinde yayımlıyor; ölçüyü uygulamadan önce oradan, kullandığınız ADR sürümünün metninden teyit edin.
ADR'nin yürürlükteki Türkçe metni: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı — Uluslararası Sözleşmeler →
Sık Yapılan Altı Hata
- “Miktar düşükse otomatik muaf”
- Muafiyet miktarla değil, ürünle başlar. Her UN numarası için ADR ayrı sınır koyar; bazı maddelerde LQ hiç uygulanamaz.
- LQ ile EQ'nun karıştırılması
- İki ayrı rejim, iki ayrı sınır, iki ayrı işaret. EQ sınırları LQ'dan çok daha düşüktür; LQ mantığıyla EQ uygulanamaz.
- İşaretsiz gönderi
- Muafiyet, işaret konulduğu için değil koşullar sağlandığı için doğar — ama işaret yoksa taşıyıcı ve denetim tarafında muafiyet uygulanmış sayılmaz. Yıpranmış, solmuş veya kapatılmış işaret de yok hükmündedir.
- Ambalaj kararının kayıtsız verilmesi
- Hangi üründe hangi rejimin neye dayanılarak seçildiği yazılı olmalı. Kayıt yoksa denetimde savunma da yok; personel değiştiğinde bilgi de gidiyor.
- Tedarikçi değişince kararın gözden geçirilmemesi
- Aynı ticari ürün adı altında UN numarası, sınıf veya ambalajlama grubu değişebiliyor. Güvenlik bilgi formu değiştiyse muafiyet kararı da yeniden bakılmalı.
- Muafiyetli miktarların TMFB hesabına katılması
- Yönetmelik madde 7/2 bu miktarları eşik hesabından çıkarıyor. Ayrı takip edilmeyen miktar, yanlış belge kapsamı üretiyor.
Sekiz Maddelik Kontrol Listesi
- Her ürün için UN numarası, sınıf ve ambalajlama grubu güncel güvenlik bilgi formundan doğrulandı mı?
- Bu UN numarası için ADR'nin sınırlı ve istisnai miktar hükümlerinin uygulanabilir olduğu, yürürlükteki ADR metninden kontrol edildi mi?
- İç ambalaj ve koli miktarları, seçilen rejimin sınırları içinde mi?
- Ambalaj, seçilen rejimin öngördüğü niteliklere uygun mu?
- Doğru işaret, doğru ölçüde ve görünür bir yüzeye konuldu mu?
- Kararın gerekçesi (ürün, rejim, dayanak, tarih, karar veren) yazılı olarak kayıtlı mı?
- İlgili personel ADR Bölüm 1.3 kapsamında eğitildi ve kayıt saklandı mı?
- Muafiyet kapsamındaki miktarlar, TMFB eşik hesabında ayrı olarak takip ediliyor mu?
Bu adımların ürün bazında yapılıp raporlanmış hâli, Tehlikeli Madde Muafiyet Raporu sürecidir. Sahadaki uygulamanın standartlaşması için TMGD Danışmanlık hizmetimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
LQ ile gönderirsek ADR eğitimi gerekmiyor mu?
Gerekiyor. ADR Bölüm 1.3 kapsamındaki farkındalık eğitimi, muafiyetli sevkiyatlarda görev alan personeli de kapsıyor. Muafiyet taşıma tarafındaki bazı yükleri hafifletiyor; eğitim ve kayıt yükümlülüğünü kaldırmıyor.
LQ işareti ile EQ işareti aynı mı?
Hayır. İki ayrı işaret, iki ayrı rejim. Birini diğerinin yerine kullanmak, muafiyetin hiç uygulanmamış olması sonucunu doğurur. İşaretlerin biçim ve ölçüleri ADR'nin yürürlükteki metninden teyit edilmelidir.
Muafiyetli çalışıyoruz, TMFB'den de muaf mıyız?
Muafiyet kapsamındaki miktarlar 20 tonluk eşik hesabına katılmıyor (m.7/2). Ancak bu, belgeden muaf olmak anlamına gelmiyor: taşımacı, tank konteyner işletmecisi ve Sınıf 1, 6.2, 7 ile çalışan işletmelerde miktar hiç sorulmuyor. Ayrıca muafiyet dışı kalan sevkiyatlarınız varsa onlar sayılıyor.
Muafiyet için bir kurumdan izin almamız gerekiyor mu?
Hayır. Muafiyet doğrudan ADR hükümlerinden doğar; başvuruyla verilen bir izin değildir. Bizim hazırladığımız muafiyet raporu da bir izin belgesi değil, koşulların sağlandığını ürün ve miktar bazında gösteren teknik değerlendirmedir.
Ambalajı biz değil tedarikçimiz hazırlıyor, sorumluluk kimde?
ADR'de sorumluluk faaliyete göre dağılıyor: ambalajlayan, dolduran, gönderen ve taşımacının ayrı yükümlülükleri var. Ambalajı tedarikçinin hazırlaması, gönderen sıfatıyla üzerinize düşen kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor.
Bu adımları sahada uygulayalım
Yazıdaki kontrol listelerini kendi tesisinize uyarlayalım; denetim, eğitim ve raporlama süreçlerinizi tek elden yürütelim. 24 saat içinde teklif gönderiyoruz.